DERNEK AÇMA ŞARTLARI

Türkiye'de dernek kurmak için en az yedi gerçek veya tüzel kişinin, kazanç paylaşma dışında hukuka uygun ve ortak bir amaç etrafında bir araya gelmesi gerekir.

Dernek kurmak için önceden izin alınması zorunlu değildir. Kuruluş bildirimi, dernek tüzüğü ve gerekli belgelerin derneğin merkezinin bulunduğu yerin mülki idare amirliğine verilmesiyle dernek tüzel kişilik kazanır.

Dernek kuruluşunda temel mevzuat; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, 5253 sayılı Dernekler Kanunu ve Dernekler Yönetmeliği'dir.

Kimler Dernek Kurabilir?

Fiil ehliyetine sahip gerçek kişiler, kanunda öngörülen koşullarla dernek kurabilir. Tüzel kişilerin de kurucu olabilmesi mümkündür.

Kurucu sayısının en az yedi olması gerekir. Bu sayının üzerinde kurucuyla da dernek kurulabilir.

Dernekler kazanç paylaşma amacıyla oluşturulamaz. Eğitim, kültür, sanat, çevre, sağlık, sosyal dayanışma veya benzeri hukuka uygun ortak amaçlarla faaliyet gösterebilirler.

Dernek kurma hakkına ilişkin özel mevzuat hükümleri ve çocuk derneklerine ilişkin istisnai düzenlemeler ayrıca değerlendirilmelidir.

Dernek Kurmak İçin Gerekli Belgeler Nelerdir?

Dernek kuruluşunda hazırlanması gereken temel belgeler şunlardır:

1. Kurucular tarafından doldurulmuş ve imzalanmış kuruluş bildirimi (EK-2).
2. Kurucuların her sayfasını imzaladığı dernek tüzüğü.
3. Kurucular arasında tüzel kişi bulunması halinde ilgili tüzel kişiye ait kuruluş ve yetkilendirme belgeleri.
4. Yabancı kurucular bulunması durumunda mevzuatta öngörülen ek belgeler.
5. Kurucuların durumuna veya başvurunun niteliğine göre gerekli diğer belgeler.

Güncel Dernekler Yönetmeliği'nin 5'inci maddesinde kuruluş bildirimine eklenecek belgeler düzenlenmektedir.

Başvuru sırasında eski internet listelerine dayanılarak gereksiz sayıda tüzük nüshası hazırlanması yerine, güncel yönetmelik ve ilgili Sivil Toplumla İlişkiler Müdürlüğünün belge listesi esas alınmalıdır.

Dernek Tüzüğü Nasıl Hazırlanır?

Tüzük, derneğin hangi amaçla kurulduğunu ve faaliyetlerini nasıl yürüteceğini belirleyen temel belgedir.

Türk Medeni Kanunu'nun 58'inci maddesine göre tüzükte derneğin adı, amacı, yerleşim yeri, kurucuları, gelir kaynakları, üyelik koşulları, organları ve örgütlenmesi ile geçici yönetim kurulunun gösterilmesi gerekir.

Tüzük hazırlanırken ayrıca genel kurul, yönetim kurulu ve denetim kurulu işleyişi, üyelikten ayrılma ve çıkarılma koşulları, mali hükümler ve derneğin sona ermesi durumunda uygulanacak esaslar açıkça düzenlenmelidir.

Dernek İsmi Nasıl Belirlenir?

Dernek ismi seçilirken mevcut derneklerle karışıklık yaratmaması ve mevzuattaki adlandırma koşullarına uygun olması önemlidir.

İçişleri Bakanlığının e-Devlet üzerinden sunduğu Aynı İsimli Dernek Sorgulama hizmetinden yararlanılabilir.

İsim kontrolü, tüzük tamamlanmadan önce yapılabilecek pratik işlemlerden biridir.

Dernek Kuruluş Başvurusu Nereye Yapılır?

Başvuru, dernek merkezinin bulunduğu ilin valiliği veya ilgili ilçenin kaymakamlığı üzerinden yetkili dernekler birimine yapılır.

Belgelerin teslim edilmesiyle dernek tüzel kişilik kazanır. Bu aşama, ticari işletmelerdeki şirket kuruluşundan farklıdır.

Türk Medeni Kanunu'nun 60'ıncı maddesi uyarınca kuruluş bildirimi ve tüzük, yetkili makam tarafından 60 gün içinde dosya üzerinden incelenir.

Eksiklik veya mevzuata aykırılık tespit edilmesi halinde kuruculardan bunların giderilmesi istenir. Bildirilen eksikliklerin süresinde tamamlanması önemlidir.

Dernek Merkezi Nasıl Olmalı?

Dernek kuruluşunda resmi bir merkez adresinin belirlenmesi gerekir.

Merkez olarak kullanılacak yerin iş yeri veya konut niteliğinde olması, taşınmazın kullanım hakkı ve gerekli kat maliki onayları bakımından farklı koşullar doğurabilir.

Bu nedenle özellikle apartman dairesi kiralanmadan önce taşınmazın dernek merkezi olarak kullanılmasına ilişkin şartların kontrol edilmesi önerilir.

Dernek merkezinin bulunması, aynı adreste her türlü faaliyetin ayrıca izin alınmadan gerçekleştirilebileceği anlamına gelmez. Örneğin dernek lokali açılışında ilgili mevzuat kapsamında ayrı izin işlemleri gerekebilir.

Dernek Kurulduktan Sonra Hangi İşlemler Yapılmalı?

Dernek kuruluş bildiriminin tamamlanması, kuruluş sonrasındaki bütün yasal yükümlülüklerin sona erdiği anlamına gelmez.

İlk aşamada genel kurulun gerçekleştirilmesi, zorunlu organların oluşturulması, gerekli defterlerin hazırlanması ve mali işleyişin kurulması gerekir.

İlk Genel Kurul Ne Zaman Yapılır?

Kuruluş belgelerinde hukuka aykırılık veya eksiklik bulunmadığının ya da bildirilen eksikliklerin giderildiğinin derneğe yazılı olarak bildirilmesinden itibaren altı ay içinde ilk genel kurulun yapılması ve organların oluşturulması gerekir.

Genel kurulda yönetim ve denetim organları belirlenir.

Toplantı sonucuna ilişkin bildirimlerin de mevzuatta belirtilen sürelerde yapılması zorunludur.

DERBİS Nedir?

DERBİS, Dernekler Bilgi Sistemi'nin kısaltmasıdır.

Derneklerin çeşitli bildirimlerini elektronik ortamda gerçekleştirebildiği sistemdir.

Üye değişiklikleri, genel kurul sonuçları, yıllık beyannameler ve diğer yasal bildirimler, ilgili işlem türüne göre DERBİS üzerinden yürütülebilir.

Dernekler Yıllık Beyanname Vermek Zorunda mı?

Evet. Dernekler Kanunu'nun 19'uncu maddesi uyarınca dernekler, yıl sonu itibarıyla faaliyetlerini ve gelir-gider işlemlerinin sonuçlarını içeren beyannamelerini her yıl Nisan ayı sonuna kadar vermekle yükümlüdür.

Örneğin 2026 yılında faaliyet gösteren bir derneğin, 2026 yılına ilişkin beyannamesini genel süreye göre 2027 yılının ilk dört ayı içinde vermesi gerekir.

Derneğin ilgili yılda herhangi bir gelir elde etmemesi veya faaliyet gerçekleştirmemesi, tek başına beyanname yükümlülüğünün bulunmadığı anlamına gelmez.

Dernek Kurma Maliyeti Ne Kadar?

Dernek kuruluşu ile derneğin faaliyetlerini sürdürmesi için gerekli bütçe ayrı değerlendirilmelidir.

Başlangıçta dernek merkezi, belge ve defter işlemleri, muhasebe desteği, iletişim altyapısı ve yapılması planlanan faaliyetler için gider oluşabilir.

Derneğin faaliyet alanına göre ekipman, organizasyon, personel ve mekân ihtiyaçları da farklılaşır.

Bu nedenle her dernek için geçerli tek bir kuruluş ve işletme maliyeti bulunmaz.

Derneğin gelir kaynakları ve harcama esasları tüzükte ve ilgili mevzuatta düzenlenen çerçeveye uygun biçimde planlanmalıdır.

Dernek ile Vakıf Arasındaki Fark Nedir?

Dernek ve vakıf, kuruluş yapıları bakımından birbirinden farklıdır.

İki kuruluş türü de sosyal fayda alanında faaliyet gösterebilir. Ancak kuruluş, yönetim ve mali yükümlülükleri aynı değildir.

Dernekler Sigorta Yaptırabilir mi?

Derneklerin faaliyet alanlarına göre farklı riskleri bulunabilir. Bir derneğin ofisinde veya faaliyetlerinde karşılaşabileceği riskler, başka bir derneğin ihtiyaçlarıyla aynı olmayabilir.

Örneğin dernek merkezindeki bina, demirbaş ve elektronik cihazlara ilişkin riskler ile bir etkinlik sırasında üçüncü kişilere karşı ortaya çıkabilecek sorumluluklar farklı şekilde değerlendirilir.

İşletme ve kuruluşların farklı sigorta ihtiyaçlarına ilişkin genel bilgiler için Koalay'ın Kurumsal Sigorta Nedir? rehberi incelenebilir.

Sigorta değerlendirmesinde derneğin tüzel kişilik yapısı, faaliyet konusu, poliçenin sigortalı tanımı, teminat limitleri ve istisnalar kontrol edilmelidir.

Her dernek için bütün faaliyetleri kapsayan standart bir sigorta paketi bulunduğu varsayılmamalıdır.

Dernek Kurmadan Önce Nelere Dikkat Edilmeli?

Dernek kuruluşuna hazırlanan kişilerin yalnızca ilk başvuru işlemlerine değil, uzun vadeli işleyişe de odaklanması önemlidir.

Özellikle şu konular netleştirilmelidir:

• Derneğin amacı ve hedef kitlesi,
• kurucuların görev dağılımı,
• merkez adresi ve sabit giderler,
• tüzükteki üyelik koşulları,
• gelir kaynakları ve harcama yetkileri,
• muhasebe ve kayıt sorumlulukları,
• yıllık faaliyet ve bildirim takvimi.

Bu konuların kuruluş aşamasında belirlenmesi, ilerleyen dönemde idari ve mali işlemlerin daha düzenli yürütülmesine yardımcı olabilir.